Gelecekte gökyüzünde uçakların ardında bıraktığı beyaz izlerin iklim değişikliğine olan etkisini azaltmak amacıyla yapay zeka (AI) teknolojisi kullanılacak. İngiltere'de başlatılan 5 milyon sterlinlik bir proje, yapay zekanın, ısınmaya neden olan yoğuşma izlerinin oluşma ihtimalini tahmin ederek uçakları bu bölgelerden uzaklaştırmada ne kadar etkili olacağını test edecek.
'Operation Blue Skies' adlı 30 aylık proje, Google, Birleşik Krallık hükümeti, Met Office, hava trafik kontrol sağlayıcısı National Air Traffic Services (NATS) ve çeşitli akademik araştırmacıları bir araya getiriyor. Proje, küresel yoğuşma izi ısınmasının yaklaşık %5'ini oluşturan Kuzey Atlantik'in doğusundaki Shanwick Hava Koridoru'na odaklanacak. Uçak motorlarından çıkan sıcak egzoz gazlarının yüksek irtifadaki soğuk hava ile temas etmesi sonucu oluşan buz kristalleri, yoğuşma izlerini meydana getiriyor. Bazı izler hızla kaybolurken, özellikle soğuk ve nemli koşullarda kalıcı hale gelerek Dünya'dan kaçan ısıyı hapsedebilen bulutlar oluşturabiliyor.
Google'ın 'Operation Blue Skies' projesindeki teknik lideri Dr. Paul Hodgson, yoğuşma izi ısınmasının havacılığın iklim değişikliğine olan etkisinin yaklaşık üçte birini oluşturduğunu belirtti. Kesin rakamlarda belirsizlik olsa da, bilim insanlarının bunun ya büyük ya da çok büyük bir sorun olduğundan emin olduğunu ifade etti. Projenin temel fikri, atmosferde yoğuşma izlerinin oluşma ihtimali olan bölgelerin önceden tahmin edilmesi ve uçakların bu bölgelerden kaçınmasının sağlanmasıdır. Google, uydu görüntüleri ve uçuş verilerini kullanarak daha önce yoğuşma izlerinin oluştuğu yerleri belirleyecek. Bu veriler hava durumu modelleriyle birleştirilerek yeni yoğuşma izleri için uygun koşulların nerede oluşabileceği öngörülecek.
Bu bilgiler NATS'a iletilecek ve hava trafik kontrolörleri pilotları bu bölgelerden kaçınmaları yönünde yönlendirebilecek. Uçuş rotalarını önemli ölçüde değiştirmek yerine, denemelerde çoğunlukla uçağın irtifasının yaklaşık 2.000 fit değiştirilmesi söz konusu olacak. Bu tür irtifa değişiklikleri, türbülans ve kötü hava koşullarından kaçınmak için zaten rutin olarak yapıldığından, yolcuların bunu fark etmesi beklenmiyor. NATS'ın sürdürülebilirlik direktörü Ian Jopson, bunun Kuzey Atlantik'teki operatörler için 'neredeyse her zamanki gibi işleyiş' olacağını söyledi. Denemeler, hava trafiğinin daha düşük olduğu 2026-27 ve 2027-28 kışlarında seçilen akşam ve gecelerde gerçekleştirilecek.
Ulaştırma Bakanlığı programa 2,65 milyon sterlin, Google ise yapay zeka araştırmaları, mühendislik ve bilişim altyapısı aracılığıyla 1,4 milyon sterlin katkıda bulunuyor. Havacılık Bakanı Keir Mather, projenin Atlantik üzerindeki uçuş yollarında yapılacak küçük ayarlamalarla uçuşları daha temiz hale getirmeye yardımcı olabileceğini belirtti. Mather, bunun 'dünya çapında bir ilk' olduğunu ve 'İngiliz yaratıcılığının öncülük ettiğini' vurguladı.
İklim Faydası ve Yakıt Tüketimi
Uçakların irtifasının değiştirilmesi, daha fazla yakıt yakılması anlamına gelebilir. Bu durum, yoğuşma izlerinden kaçınmanın başka yerlerde ek karbon emisyonlarına neden olup olmayacağı sorusunu akla getiriyor. Dr. Hodgson, önceki denemelerin, ek yakıt kullanımının, önlenen ısınma etkisine kıyasla çok daha küçük olduğunu öne sürdüğünü belirtti. Hodgson'a göre, CO2 cezası, havacılığın tüm CO2 emisyonlarıyla benzer büyüklük mertebesinde olan yoğuşma izi maliyetine kıyasla %1'den az. 'Operation Blue Skies' için yapılan modellemeler, Shanwick üzerinden tam bir sapmanın, etkilenen her uçak için yaklaşık 100 kg ek yakıt anlamına geleceğini gösteriyor. Hodgson'a göre, önceki havayolu düzeyindeki denemeler, yoğuşma izi oluşumunda veya ısınmasında yaklaşık %60-70 oranında azalma sağlamıştır.
Proje, hükümetin İngiltere havalimanlarının genişletilmesini desteklemesiyle birlikte, uçuş talebi arttıkça teknoloji çözümlerinin havacılığın çevresel etkisini yeterince azaltıp azaltamayacağı sorusunu da gündeme getiriyor. Google ayrıca, çevrecilerin iklim değişikliğine daha fazla katkıda bulunacağı endişesini taşıdığı yapay zekayı destekleyen devasa, güç tüketen bilgisayar çiplerinden oluşan veri merkezlerine milyarlar harcayan birçok büyük teknoloji şirketinden biri konumunda.
'Operation Blue Skies' projesinin sonuçlarının akademik literatürde yayınlanması ve daha geniş bilimsel incelemeye açılması bekleniyor.
