Birleşmiş Milletler (BM) komisyonunun Mart 2026'da açıkladığı rapor, Ukraynalı çocukların Rusya'ya sürülmesinin sistematik ve büyük ölçekli olduğunu ortaya koydu. Raporda, bu durumun savaş suçu ve insanlığa karşı suç niteliği taşıdığı belirtildi. Çocukların geri dönüşünün geciktirilmesi de ayrıca suç olarak değerlendiriliyor.
Ukrayna'nın elindeki doğrulanmış verilere göre, şu anda 20 bin 570 çocuğun Rusya'ya götürüldüğü düşünülüyor. Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenskiy'nin başlattığı "Bring Kids Back UA" organizasyonunun yöneticisi M.M., gerçek sayının çok daha yüksek olduğunu belirtti. Rus yetkililer ise 2023'te 744 bin Ukraynalı çocuğun Rusya tarafından "kabul edildiğini" öne sürdü. Ayrıca, BM Çocuk Hakları Komitesi'ne 46 bin Ukraynalı çocuğa Rus pasaportu verildiği bildirildi.
Ukrayna şimdiye kadar 2 bin 126 çocuğu kurtarıp geri getirmeyi başardı. Kurtarılan çocukların bir kısmı doğrudan Rusya'ya götürülmüş, bazıları işgal altındaki bölgelerde başka yerlere taşınmış, bazıları ise Rusya'nın "yeniden eğitim" programlarına tabi tutulmuştu. Maksimov, çocukların geri dönüşü için arabuluculuk yoluyla dolaylı müzakereler ve sivil toplum kuruluşlarının rol aldığı "organize geri dönüş" operasyonları olmak üzere iki yöntem uygulandığını anlattı. Kurtarılan çocukların büyük bölümünün ciddi travma yaşadığı ifade edildi.
Ukrayna'ya göre Rusya'nın Ukraynalı çocukları kontrol altına alma hedefi değişmedi, ancak yöntemler değişti. 2022 ve 2023 yıllarında daha çok toplu sürgünler yaşanırken, Uluslararası Ceza Mahkemesi'nin Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin ve çocuk haklarından sorumlu yetkili M.L.B. hakkında tutuklama kararı çıkarmasının ardından Rusya'nın taktik değiştirdiği belirtiliyor. İşgal altındaki bölgelerde askerîleştirme, ideolojik yönlendirme, beyin yıkama, Ruslaştırma ve Rus pasaportu verilmesini içeren çok katmanlı bir sistem kurulduğu ifade ediliyor.
Ukrayna Başsavcılığı, çocuklara Rus ordusunda hizmetin özendirilmesi ve militarist eğitim verilmesi nedeniyle soruşturma yürütüyor. İşgal altındaki bölgelerdeki okulların zorla Rus müfredatına geçirildiği, Ukrayna dilinin, tarihinin ve kültürünün sistematik biçimde bastırıldığı belirtiliyor. "Junarmiya", "Dvijeniye Pervıh" ve "Voin" gibi paramiliter yapılarda çocukların ideolojik eğitime tabi tutulduğu, silah kullanmayı öğrendiği ve Rusya'ya bağlılık yemini etmeye zorlandığı ifade ediliyor. Rusya'nın bu yapılara katılan çocuk sayısını 2030'a kadar her yıl 250 bin artırmayı hedeflediği belirtildi.
