İran'a yönelik saldırılar, küresel ekonomide önemli bir şok etkisi yaratırken, dünyanın en işlek petrol sevkiyat kanallarından Hürmüz Boğazı'ndaki gerilim enerji fiyatlarını yukarı çekti. Bölgeye yönelik saldırılar ve petrol piyasasındaki dalgalanmalar, gıdadan turizme kadar birçok sektörü olumsuz etkiledi.
Mersin Üniversitesi Öğretim Üyesi Prof. Dr. Azime Telli, Hürmüz Boğazı'nın uzun süreli kapanmasının küresel enerji sisteminde zincirleme etkiler yaratabileceği uyarısında bulundu. Tarihteki petrol krizlerini hatırlatan Telli, Hürmüz Boğazı'nda yaşanabilecek bir arz kaybının, geçmişteki büyük enerji krizlerinin toplam etkisini dahi aşabileceğini belirtti.
Dünya deniz yoluyla taşınan petrolün yaklaşık dörtte birinin ve sıvılaştırılmış doğal gazın (LNG) önemli bir kısmının geçtiği Hürmüz Boğazı, enerji ticareti açısından kritik bir öneme sahip. Geçtiğimiz yıl boğazdan geçen enerji ticaretinin 600 milyar doları bulduğu hesaplanıyor.
Mevcut durum, sadece bölgesel bir askerî gerilim olarak değil, aynı zamanda küresel enerji sisteminin kırılganlığını ortaya koyan tarihsel bir arz şoku olarak değerlendiriliyor. Bu durumun petrol fiyatlarının 150 dolar seviyesini aşması ve enerji maliyetlerindeki artışın büyümeyi baskılaması gibi sonuçları olabileceği öngörülüyor. Enerji ithalatçısı ülkelerin alternatif tedarik rotaları ve stratejik rezerv politikalarına odaklanması gerekecek.
Uluslararası Enerji Ajansı'nın (IEA) stratejik rezerv salımı kararı şokun etkisini azaltabilir ancak jeopolitik kesintileri telafi edecek kalıcı bir çözüm sunmuyor. Katar'ın LNG ihracatının büyük bölümünün Hürmüz üzerinden yapılması, boğazın kapalı kalması durumunda Avrupa ve Asya piyasalarında doğal gaz fiyatlarının hızla yükselmesine ve enerji arzında ciddi dengesizliklere yol açabilir.
Savaşın başlamasıyla birlikte Hürmüz Boğazı'ndan geçen tanker trafiğinde önemli bir azalma yaşandı. Bu durum, ilk aşamada petrol ve doğal gaz fiyatlarında aşırı artışlara neden oldu. Savaşın seyri süresince fiyatlardaki dalgalanmaların devam etmesi beklenirken, boğazın ne zaman normale döneceği belirsizliğini koruyor. Yapılan değerlendirmeler, fiyatların şubat ayındaki seviyelere gerilemesinin büyük ölçüde savaşın süresine bağlı olacağını gösteriyor.
Capital Economics'in analizine göre, çatışmanın süresine bağlı olarak farklı senaryolar öngörülüyor. Kısa süreli bir çatışmada ihracat kaybının sınırlı kalması, üç ay sürmesi durumunda ise daha yüksek kayıplar ve fiyat artışları bekleniyor. En ağır senaryoda, petrol fiyatlarının varil başına 150 dolara, Avrupa'daki doğal gaz fiyatlarının ise megawatt saat başına 120 avroya çıkabileceği ifade ediliyor.
Goldman Sachs'ın değerlendirmesine göre, petrolün varil başına 100 dolar seviyesinde seyretmesi küresel büyümeyi 0,5 puan düşürecek. IMF Genel Direktörü K. Georgieva, petrol fiyatlarındaki her yüzde 10'luk artışın küresel enflasyonu ve ekonomik çıktıyı olumsuz etkileyeceğini belirtti. IEA'nın stratejik rezervlerinden 400 milyon varil ham petrolü piyasaya sürme kararı, fiyat şokunu azaltmaya yönelik bir adım olarak görülüyor.
