Çanakkale'nin Liman Bayırı mevkii, Cevat Paşa Mahallesi Havantabya 1 sokakta yer alan tarihi Çanakkale Eski Merkez Hastane (Kale-i Sultaniye Hastahane-i Askeriyye), bakımsızlık nedeniyle çürümeye terk edildi. 1890 yılından bu yana pek çok tarihi olaya tanıklık eden yapı, mevcut durumda yıkıntılar ve atıklar içerisinde kalmış durumda.

Tarihi Miras Tehlike Altında

Etrafı çitlerle çevrilen tarihi hastanenin, güvenlik uyarılarına rağmen çeşitli ihlallere maruz kaldığı gözlemleniyor. Bölge sakinlerinin beyanlarına göre, yapının bazı kısımları akşam saatlerinde yasa dışı faaliyetlerde bulunan kişiler tarafından kullanılmaktadır. Yapının mimari dokusu etkileyici olsa da, koruma önlemlerinin yetersizliği dikkat çekiyor.

Savaşların Tanığı Olan Yapı

İstanbul Teknik Üniversitesi'nden Yüksek Mimar S.Y.K. tarafından hazırlanan makaleye göre, hastane 1911 Trablus Savaşı, 1912-1913 Balkan Savaşları ve I. Dünya Savaşı gibi kritik süreçlerde hizmet verdi. Özellikle Çanakkale Savaşı sırasında 'Ağır Yaralılar Hastanesi' olarak görev yapan bina, 1915 yılında İngiliz kuvvetleri tarafından iki kez bombalanmıştır. 1918 Mondros Ateşkes Antlaşması sonrası İtilaf Devletleri tarafından kapatılan yapının kuzey ve batı bloklarındaki duvarların yaklaşık yüzde 90'ı yıkılmış durumdadır.

Müze Projesi ve Koruma Önerileri

Yapının korunması adına geçmişte çeşitli bilimsel öneriler geliştirilmiştir. 2010 yılında hazırlanan bir yüksek lisans tezi kapsamında, hastanenin belirli kanatlarının 'Açık Hava Müzesi' olarak düzenlenmesi, diğer kısımlarının ise rekonstrüksiyonu önerilmiştir. Eski Çanakkale Valisi İlhami Aktaş tarafından 2020 yılında yerinde incelenen 'Askeri Sağlık Müzesi alanı' projesine rağmen, tarihi yapı mevcut harabe durumunu korumaktadır.